Bạn đã bao giờ xem một video robot hình người chạy nhảy, nhào lộn, thậm chí biểu diễn võ thuật và tự hỏi: “Nó giỏi thật, nhưng liệu nó có thể làm được việc gì có ích không?” Câu hỏi đó không chỉ là thắc mắc của riêng bạn. Đó chính là câu hỏi mà cả một ngành công nghiệp trị giá hàng chục tỷ USD đang cố gắng trả lời.
Trong nhiều năm, các công ty robot Trung Quốc đã khiến thế giới phải trầm trồ bằng những màn trình diễn phần cứng ấn tượng. Robot của họ có thể chạy nhanh, nhảy cao, lộn nhào và thực hiện những động tác đòi hỏi sự cân bằng và phối hợp cực kỳ phức tạp. Nhưng giờ đây, khi phần cứng đã dần trở nên phổ biến và giá thành giảm xuống, một cuộc đua mới đang bắt đầu – một cuộc đua không nằm ở chân tay, mà nằm ở bộ não.
Và cuộc đua đó đang được tiếp thêm sức mạnh bởi một dòng vốn khổng lồ chưa từng thấy. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu ITjuzi, các công ty embodied AI – lĩnh vực phần mềm cho phép robot hiểu môi trường xung quanh, học các nhiệm vụ mới và thích nghi mà không cần lập trình cho từng công việc – tại Trung Quốc đã huy động được 93,5 tỷ nhân dân tệ (khoảng 13 tỷ USD) qua 322 thương vụ trong nửa đầu năm 2026. Con số này gấp năm lần so với cùng kỳ năm trước.
Hãy cùng tôi, SilverZ, mổ xẻ cuộc đua này từ gốc rễ. Bởi vì đằng sau những con số đầu tư là một sự thật đơn giản nhưng tàn nhẫn: phần cứng không còn là lợi thế cạnh tranh. Bộ não mới là tất cả.
Khi “cơ bắp” không còn đủ để thắng
Hãy tưởng tượng bạn sở hữu một robot có thể chạy marathon, nhảy qua chướng ngại vật và thực hiện những động tác nhào lộn đẹp mắt. Nghe có vẻ tuyệt vời. Nhưng nếu bạn đưa nó vào một nhà máy và yêu cầu nó lắp ráp một linh kiện, hoặc vào một nhà kho và yêu cầu nó phân loại hàng hóa, robot đó có thể sẽ đứng im – hoặc tệ hơn, làm hỏng mọi thứ.
Đó chính là vấn đề mà ngành robot hình người đang phải đối mặt. Trong nhiều năm, các công ty đã tập trung vào việc hoàn thiện phần cứng: động cơ mạnh hơn, khớp linh hoạt hơn, cảm biến chính xác hơn. Và họ đã thành công. Robot Trung Quốc ngày nay có thể thực hiện những động tác mà cách đây một thập kỷ chỉ có trong phim khoa học viễn tưởng.
Nhưng khi phần cứng đã đủ tốt, một sự thật phũ phàng xuất hiện: một cơ thể hoàn hảo mà không có trí tuệ thì chỉ là một món đồ chơi đắt tiền. Và các nhà sản xuất robot đã nhận ra điều đó.
Dermot McGrath, nhà sáng lập công ty tư vấn công nghệ ZenGen Labs có trụ sở tại Thượng Hải, đã đưa ra một nhận định sắc bén: “Khi cạnh tranh khiến giá phần cứng giảm xuống, các nhà sản xuất robot đã kết luận rằng biên lợi nhuận sẽ không đến từ phần cứng, mà từ bộ não”.
Đó là lý do tại sao dòng vốn đầu tư đang dịch chuyển mạnh mẽ từ các nhà sản xuất phần cứng sang các nhà phát triển phần mềm robot. Và đó cũng là lý do tại sao embodied AI đang trở thành một trong những lĩnh vực nóng nhất trong công nghệ toàn cầu.
Bộ não robot: Mảnh ghép còn thiếu
Vậy chính xác thì “bộ não” robot là gì, và tại sao nó lại khó phát triển đến vậy?
Hãy nghĩ về cách một đứa trẻ học đi. Đứa trẻ không cần ai lập trình cho nó từng bước chân. Nó quan sát, thử nghiệm, vấp ngã, và dần dần điều chỉnh cơ thể mình để có thể bước đi mà không cần suy nghĩ. Đó là một quá trình học hỏi phức tạp, kết hợp giữa cảm giác, vận động và nhận thức.
Robot cũng cần học theo cách tương tự. Nhưng trong khi chatbot có thể học từ hàng tỷ trang văn bản trên internet, robot cần học từ các tương tác vật lý – cầm nắm đồ vật, xử lý dây mềm, di chuyển trong không gian chật hẹp, phản ứng với những tình huống bất ngờ. Và loại dữ liệu này không tồn tại sẵn trên mạng. Nó phải được tạo ra, thu thập và xử lý.
Gao Yang, nhà đồng sáng lập Spirit AI, đã không hề che giấu khó khăn này: “Bộ não thực sự là mắt xích yếu nhất trong toàn bộ chồng công nghệ robot.”
Đó là lý do tại sao các công ty Trung Quốc đang theo đuổi nhiều cách tiếp cận khác nhau để thu thập dữ liệu huấn luyện. Spirit AI đã thuê khoảng 1.000 người để ghi lại các hoạt động hàng ngày và công nghiệp. Một công ty khác, Robbyant, cho biết đã huấn luyện mô hình của mình bằng 160.000 giờ tư liệu, bao gồm 50.000 giờ chuyển động robot do con người hướng dẫn. Một số nhà phát triển khác sử dụng mô phỏng máy tính để dạy robot các nhiệm vụ công nghiệp – mặc dù mô phỏng không thể tái tạo hoàn hảo các điều kiện thực tế.
Những cái tên đang dẫn đầu cuộc đua
Cuộc đua bộ não robot không phải là một sân chơi dành cho những kẻ tay mơ. Nó đòi hỏi sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo tiên tiến, dữ liệu chất lượng cao và khả năng thử nghiệm trong thế giới thực. Và một số công ty Trung Quốc đang nổi lên như những ứng cử viên nặng ký.
Spirit AI: Khi robot học từ con người
Spirit AI là một trong những công ty được chú ý nhất trong lĩnh vực embodied AI tại Trung Quốc. Với mô hình Moz1, công ty này đang phát triển phần mềm cho phép robot học các nhiệm vụ mới thông qua quan sát và bắt chước. Với đội ngũ thu thập dữ liệu gồm khoảng 1.000 người, Spirit AI đang xây dựng một trong những kho dữ liệu chuyển động người lớn nhất trong ngành. Công ty được định giá khoảng 3 tỷ USD.
X Square: Từ mã code đến lẽ thường
X Square là một cái tên khác đáng chú ý. Công ty này đã công bố nghiên cứu cho thấy robot có thể tiếp thu kỹ năng xử lý đồ vật chỉ từ một video con người duy nhất, mà không cần huấn luyện lại mô hình cho từng nhiệm vụ. Đây là một bước tiến quan trọng, bởi vì nó cho phép robot học nhanh hơn và linh hoạt hơn.
Yang Qian, nhà đồng sáng lập kiêm COO của X Square, đã nói lên tầm nhìn của công ty: “Chúng tôi muốn robot chuyển từ việc được điều khiển bằng mã code sang được điều khiển bằng lẽ thường.” X Square cũng được định giá khoảng 3 tỷ USD.
Galaxea: Một cái tên đáng gờm khác
Galaxea, cùng với X Square và Spirit AI, tạo thành bộ ba startup embodied AI hàng đầu của Trung Quốc, mỗi công ty đều đạt mức định giá khoảng 3 tỷ USD. Sự hiện diện của nhiều công ty được định giá cao như vậy cho thấy nhà đầu tư đang đặt cược lớn vào tiềm năng của lĩnh vực này.
Những “ông lớn” cũng không đứng ngoài
Không chỉ các startup, mà cả những nhà sản xuất robot truyền thống cũng đang đầu tư mạnh vào AI. UBTech, một công ty niêm yết tại Hồng Kông, đã đăng tuyển vị trí giám đốc khoa học phụ trách phát triển mô hình AI với mức thù lao lên đến 124 triệu nhân dân tệ (khoảng 18 triệu USD), bao gồm cả cổ phần và phúc lợi. Unitree, một trong những nhà sản xuất robot hình người lớn nhất thế giới về số lượng xuất xưởng, được cho là có khoảng 30 nhà nghiên cứu đang phát triển AI dự đoán hành vi của vật thể.
Cuộc đua Mỹ – Trung: Ai sẽ giành chiến thắng?
Cuộc đua bộ não robot không chỉ là câu chuyện nội bộ của Trung Quốc. Nó là một mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung, và cả hai bên đều có những lợi thế riêng.
Về phía Mỹ, các startup như Physical Intelligence, Skild AI và Generalist đang phát triển phần mềm cho phép robot học các kỹ năng khác nhau mà không cần huấn luyện lại quá nhiều. Generalist tuyên bố mô hình GEN-1.5 của họ có thể hoàn thành khoảng 60% các nhiệm vụ đơn giản sau khi xem một bản trình diễn kéo dài từ 3 đến 12 giây. Các công ty Mỹ cũng được hưởng lợi từ nghiên cứu AI tiên tiến và khả năng tiếp cận các chip máy tính mạnh mẽ – những lợi thế mà các đối thủ Trung Quốc đang bị hạn chế bởi các lệnh trừng phạt.
Nhưng Trung Quốc không phải là không có vũ khí. Các công ty Trung Quốc có thể làm việc trực tiếp với các nhà sản xuất robot và khách hàng công nghiệp để thử nghiệm và cải thiện hệ thống của mình – một lợi thế mà các công ty Mỹ khó có được. Họ cũng có quyền truy cập vào lượng dữ liệu huấn luyện thực tế khổng lồ từ các nhà máy và nhà kho trên khắp Trung Quốc.
Georg Stieler, một nhà tư vấn robot, đã đưa ra một đánh giá cân bằng: “Các phòng thí nghiệm hàng đầu của Mỹ đang đặt ra một tiêu chuẩn khắt khe, đặc biệt là về tốc độ robot có thể tiếp thu và tái sử dụng kỹ năng.” Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng các startup mạnh nhất của Trung Quốc là những đối thủ đáng gờm.
Và có một yếu tố mà không ai có thể bỏ qua: quy mô sản xuất. Trung Quốc đã và đang là công xưởng của thế giới trong nhiều lĩnh vực, và robot hình người có thể sẽ không phải là ngoại lệ. Nếu các công ty Trung Quốc có thể kết hợp khả năng sản xuất phần cứng với bộ não AI đủ mạnh, họ có thể tạo ra một lợi thế cạnh tranh mà các đối thủ khó có thể san lấp.
Vì sao cuộc đua này quan trọng với tất cả chúng ta?
Bạn có thể đang nghĩ: “Đây là câu chuyện của các công ty robot và nhà đầu tư, liên quan gì đến tôi?”
Câu trả lời là: rất nhiều.
Thứ nhất, robot hình người có tiềm năng thay đổi cách chúng ta làm việc. Từ nhà máy, nhà kho, đến bệnh viện và thậm chí là gia đình, robot có thể đảm nhận những công việc nguy hiểm, nhàm chán hoặc đòi hỏi sự chính xác cao. Khi bộ não robot đủ thông minh, chúng sẽ không chỉ làm theo lệnh mà còn có thể tự học và thích nghi với những tình huống mới – điều mà robot hiện tại chưa làm được.
Thứ hai, cuộc đua này sẽ định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu. Quốc gia nào dẫn đầu về robot thông minh sẽ có lợi thế lớn trong việc tự động hóa sản xuất và logistics. Điều này có thể ảnh hưởng đến việc làm, giá cả hàng hóa và vị thế kinh tế của nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam.
Thứ ba, đây là câu chuyện về giới hạn của công nghệ. Chúng ta đã quen với việc AI có thể viết văn, vẽ tranh, trả lời câu hỏi. Nhưng việc dạy một cỗ máy hiểu và tương tác với thế giới vật lý là một thách thức hoàn toàn khác. Thành công trong lĩnh vực này sẽ mở ra một kỷ nguyên mới của AI – kỷ nguyên mà máy móc không chỉ nói chuyện với chúng ta mà còn làm việc cùng chúng ta.
Đôi lời nhắn gửi: Khi “cơ bắp” đã có, “trí tuệ” là chặng đường cuối
Tôi đã chứng kiến ngành robot trải qua nhiều giai đoạn phát triển trong hai thập kỷ qua. Từ những robot công nghiệp cồng kềnh, đến những robot hình người có thể đi lại và nhảy múa, và giờ là cuộc đua giành bộ não AI. Mỗi bước tiến đều mang đến những cơ hội mới, nhưng cũng đặt ra những câu hỏi mới.
Cuộc đua bộ não robot không chỉ là câu chuyện về công nghệ. Đó là câu chuyện về sự kiên nhẫn, đầu tư dài hạn và tầm nhìn. Trung Quốc đã dành nhiều năm để hoàn thiện phần cứng, và giờ họ đang đổ hàng tỷ USD vào phần mềm. Mỹ đang dẫn đầu về nghiên cứu AI nhưng có thể bị tụt lại trong việc thương mại hóa. Và trong cuộc đua này, người chiến thắng sẽ là người có thể kết hợp tốt nhất giữa trí tuệ và cơ thể.
Nhưng có một điều chắc chắn: robot hình người sẽ không còn chỉ là những màn trình diễn nhào lộn trên sân khấu. Chúng sẽ trở thành những công cụ lao động thực sự, và cuộc đua để tạo ra bộ não cho chúng đang diễn ra ngay lúc này. Câu hỏi không còn là “liệu robot có thể làm việc không?” mà là “ai sẽ là người dạy robot cách làm việc?”
Câu hỏi dành cho bạn: Khi robot hình người có thể tự học và thích nghi với công việc mới chỉ sau vài giây quan sát, bạn nghĩ điều đó sẽ thay đổi ngành nghề của bạn như thế nào – và bạn sẽ chuẩn bị gì để trở thành người điều khiển robot, thay vì bị robot thay thế? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn bên dưới, bởi vì trong cuộc đua trí tuệ này, sự chuẩn bị của mỗi người là một mảnh ghép giúp chúng ta không bị bỏ lại phía sau!
0 Comment
Add your comment to this article